Báo Thể Thao – Văn Hóa 8.3.2008

Nhà sử học Dương Trung Quốc:

Phải đặt trong tổng thể các nguồn tư liệu khác

LTS: Mấy ngày qua, những phát hiện lịch sử mà Thiền sư Lê Mạnh Thát nêu ra trên báo Thanh Niên đã khiến dư luận xôn xao. Bởi lẽ, một số quan điểm mà Thiền sư nêu ra là khác so với những ghi chép trong chính sử của nước ta, cũng như so với những gì hàng ngày chúng ta được học, được tuyên truyền, giáo dục. Thí dụ: “Triều đại An Dương Vương là không có thật”. “Không những không có chuyện Triệu Đà đánh An Dương Vương (vì làm gì có An Dương Vương mà đánh!) mà nước ta cũng không bao giờ bị Triệu Đà chiếm”. “Không có cái gọi là thời kỳ “Bắc thuộc lần thứ nhất”…vv..vv..

Để góp thêm một tiếng nói về các vấn đề trọng đại này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với nhà sử học Dương Trung Quốc- Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam.

1. Thưa ông, là Tổng Thư ký Hội KHLS Việt Nam, ông có quan tâm đến những phát hiện lịch sử chấn động mà tác giả Lê Mạnh Thát đưa ra trong sách cũng như trên công luận thời gian này? Ông lưu ý đến những “hạt nhân” hợp lý nào trong các quan điểm và phương pháp tiếp cận lịch sử mà tác giả này đưa ra?

Từ lâu tôi đã biết Thiền sư Lê Mạnh Thát là một người có học vấn cao. Lĩnh vực chuyên môn mà ông được đào tạo là ngôn ngữ học và ông cũng là người am hiểu về Phật học, nhưng đúng là tôi chưa biết nhiều đến mối quan tâm và những quan điểm của ông về sử học. Vì vậy loạt bài trên báo Thanh Niên mà sự đánh giá bằng ngôn ngữ báo chí theo tôi là của nhà báo chứ chưa chắc đã là của Thiền sư, vì những người thấm sâu giáo lý nhà Phật thì thường khiêm nhường.

Đương nhiên tôi cũng như nhiều bạn đồng nghiệp trong giới sử học quan tâm. Và không những thế, vì được đăng tải trên một tờ báo có sức quảng bá rộng khiến nhiều người, nhất là giới trẻ chú ý tìm đọc.

Vả lại, cũng như mọi bộ môn khoa học khác, trong sử học cũng có thể có những phát hiện được gọi là “chấn động” thậm chí “đảo lộn”. Đôi khi chỉ một hiện vật hay một di chỉ được khai quật cũng có thể mang lại những chứng cớ đủ sức thay đổi những quan điểm trước đó. Tuy nhiên để đánh giá có thực là “chấn động” hay không thì không đơn giản chỉ là lời thuật lại trên báo.

Nếu đi vào những vấn đề cụ thể mà bài báo nêu lên thì tôi thấy chưa thể bình luận vội vã. Bởi vì tôi cũng như số đông người đọc chưa có dịp tiếp cận trực tiếp với những luận điểm và luận chứng của Thiền sư một cách tương đối có hệ thống.

Đúng như bài báo cho biết, Thiền sư đã công bố những luận điểm của mình từ rất nhiều năm nay và gần đây nhất, năm 2006 đã xuất bản (đúng ra là tái bản) một chuyên luận là “Lục Độ Tập Kinh”. Nhưng đúng là rất nhiều các đồng nghiệp của tôi được hỏi đều cho biết là chưa được thấy và đọc. Đó có thể là do tác giả tiếp cận vấn đề từ giác độ nghiên cứu Phật giáo nên ít người biết đến (cuốn sách trên xuất bản có 500 bản).

Nhưng tôi nghĩ, điều đó cũng phản ảnh phần nào sự thiếu nhạy cảm trong thông tin nghề nghiệp của giới sử học. Điều đó cũng phản ảnh một thực trạng là “đời sống sử học” lâu nay có phần trầm lắng. Phần lớn là những công trình nặng tính biên soạn hay bình luận lịch sử hơn là những khảo cứu sâu mang tính phát hiện. Vấn đề phương pháp luận cũng ít được quan tâm và nghèo nàn. Những chuyên gia có trình độ khảo cứu sâu tựa như các giáo sư Đào Duy Anh, Trần Văn Giáp, Hà Văn Tấn (khi Thầy còn sung sức)…dường như vắng bóng. Sử gia kiểu tán hay bình luận lịch sử (như tôi) hơi nhiều … Nên tính nhạy bén trước những cái mới có phần suy giảm… Đấy là nhận xét riêng của tôi. Cũng cần nói thêm rằng, chuyên môn tôi được đào tạo hơi xa với lĩnh vực mà Thiền sư đề cập tới (cổ sử) nên tôi khó có y kiến đánh giá những vấn đề cụ thể .

2 .Dư luận hết sức quan tâm đến quan điểm rằng triều đại An Dương Vương là không có thật. Tác giả đã
đưa ra các minh chứng để đề nghị loại bỏ hai triều đại An Dương Vương và Triệu Đà ra khỏi lịch sử và xác định thời đại Hùng Vương tồn tại cho đến năm 43” và rằng: “Nhà Hán “đoạt khống” đất đai nước ta. Không có cái gọi là thời kỳ “Bắc thuộc lần thứ nhất”. Phải loại phần đó ra khỏi lịch sử”…Ý kiến này đã tác động mạnh đến niềm tự hào dân tộc. Giới sử học Việt Nam liệu có thể chứng minh điều này, bác bỏ những sai lầm của “Đại Việt Sử ký Toàn thư”, để làm sạch “những trang sử của tổ tiên” không? Nghe nói các quan điểm của tác giả này đã được xuất bản thành sách, vậy, giới sử học có định làm hội thảo về cuốn sách này để làm sáng tỏ hay không?

Cuối cùng, cách đây gần chục năm, cũng có một nhà nghiên cứu dựa vào một cuốn gia phả để dựng lại lịch sử dân tộc với những quan niệm rất khác “chính sử” lâu nay. Còn ở đây, được biết tác giả dựa vào cuốn kinh Phật. Móc xích 2 việc nay, ông có lưu ý gì không?

Như tôi đã trình bày ở trên, lúc này tôi không thể đưa ra những lời tranh biện với thiền sư Lê Mạnh Thát, một phần vì kiến thức chuyên môn hẹp của tôi không phù hợp, nhưng quan trọng hơn là cũng như đối với nhiều đồng nghiệp khác, chúng tôi cần được tiếp xúc với những quan điểm của Thiền sư một cách trực tiếp và có hệ thống chứ không thể qua bài báo. Chúng tôi sẽ khắc phục cái khiếm khuyết “thiếu nhạy bén về thông tin” để có thể tìm đọc có hệ thống và đầy đủ hơn các luận văn của Thiền sư thì mới có thể bày tỏ được chính kiến .

Nhưng có điều, tôi chưa thấy những luận điểm của Thiền sư Lê Mạnh Thát liên quan đến các việc “An Dương Vương là không có thật”,”Triệu Đà không đánh nước ta”,”thời đại Hùng Vương kéo dài đến năm 43…” mà bạn nêu, hay việc cần giám định lại một số nội dung trong Đại Việt Sử ký Toàn thư “tác động mạnh đến niềm tự hào dân tộc” (chắc hiểu theo nghĩa xúc phạm chăng?) Vấn đề là những kết luận của Thiền Sư dựa trên căn cứ nào, tư liệu nào và cách phê phán hay khẳng định như thế nào? Vả lại đọc kỹ thì thấy luận điểm của Thiền sư Lê Mạnh Thát đều hướng tới sự “đề cao” tinh thần dân tộc, quá mạnh mẽ đằng khác (đến mức nên xem có thái quá hay không?) khi viết về nhân vật Khương Tăng Hội, sự kéo dài và tính hiện thực của Thời đại Hùng Vương v.v…

Tất cả những cái đó phải được xem xét cụ thể trên nhiều phương diện như độ tin cậy của sử liệu, phương pháp phân tích của tác giả và phải đặt trong tổng thể với các nguồn tư liệu khác. Các bộ Kinh Phật đương nhiên là hết sức qúy nhưng nó cần được giải thích sự khác biệt với các nguồn tư liệu khác cũng có những giá trị riêng của nó, kể cả truyền thuyết hay dã sử. Không phải cứ nói “chính sử” của triều Lê (Đại Việt Sử ký Toàn thư) do những sử gia tên tuổi biên soạn đã là chân lý tuyêt đối (trước hết vì nó là sản phẩm của những cá thể hay triều đại, dù uyên bác đến mấy thì vẫn có thể có sai sót và nhiều khi xuất phát từ những lợi ích không thể gọi là tuyệt đối vì dân tộc mà căn bản là của giới cầm quyền). Đương nhiên, cũng không chỉ dựa vào một bộ Kinh dù vô cùng qúy giá trong kho tàng Phật giáo mà phủ định đơn giản những nguồn sử liệu khác. Càng ngày các khoa học càng cần đến một tư duy tổng hợp và tri thức liên ngành. Sử học cũng vậy.

Về khoa học người ta cần tìm ra tính biện chứng của những luận điểm; còn về nghề nghiệp thì người ta cần đến sự tranh biện, cầu thị và như cách nói bây giờ là “dân chủ trong học thuật”. Điều đó chúng ta chưa làm nên cũng chẳng vội vã khen chê mà trước hết chỉ nên trân trọng lao động học thuật của Thiền sư.

Cũng xuất phát từ quan điểm ấy, tôi đã viết một lá thư gửi Thiền Sư Lê Mạnh Thát đề nghị ông cộng tác bằng cách có thể cung cấp thêm các luận văn có liên quan mà bây giờ khó kiếm hoặc có thể viết lại thành những luận văn theo từng vấn đề một cách có bằng chứng, nếu cho phép sẽ đăng trên tạp chí Xưa & Nay của chúng tôi (hay có thể những tạp chí chuyên ngành khác). Đó là những diễn đàn thích hợp để các nhà sử học quan tâm cùng trao đổi để tìm kiếm sự đồng thuận hay phản biện. Hoặc giả, Thiền sư có thể tham dự những cuộc trao đổi trực tiếp với các đồng nghiệp… Mục đích cuối cùng là để sử học có thêm một bước tiến trong nhận thức ngày một gần hơn với sự thực lịch sử. Cũng là để góp phần giải đáp cho mối băn khoăn của không ít bạn đọc của báo Thanh Niên.

Còn có cần đến một cuộc hội thảo hay không thì tuỳ thuộc vào yêu cầu và cả sự chuẩn bị cần thiết về chuyên môn. Đây là ý kiến của cá nhân tôi không nhân danh tổ chức Hội vì chúng tôi chưa có dịp trao đổi tập thể. Nhưng là ý kiến của Tổng biên tập tạp chí Xưa & Nay khi đưa ra những đề nghị với Thiền sư Lê Mạnh Thát.

Xin cảm ơn ông

Doãn Phương (thực hiện)