Được TT&VH động viên và trọng thị (chắc tác giả lời giới thiệu trọng thị là của Huybom), mấy hôm nay đi kiếm cơm suốt ngoài đường tôi cứ suy nghĩ miên man về những vấn đề cổ sử mình từng đào xới. Có lẽ tôi sẽ viết những bài báo nho nhỏ, giải nghĩa dần dần một cách khoa học các địa danh cổ mà tôi từng giải thích. Hy vọng nó sẽ có giá trị hơn hẳn một quyển sách khô cứng đã xuất bản.

Tạm thời hôm nay trình bày sơ nét ở đây, nhằm kiếm tư liệu và lên kế hoạch cho một bài báo mới.

Mặt trời là đối tượng quan sát đầu tiên của thiên văn học Hoa Hạ. Với vùng trung lưu Hoàng Hà, nơi phát tích văn minh Hoa Hạ, mặt trời với họ mọc ở hướng Đông Nam và lặn ở Tây Nam. Để nhìn thấy mặt trời ở bất cứ thời điểm ban ngày nào, cơ bản là phải quay mặt về phương Nam. Việc đồng hóa vua là con (mặt) trời có lẽ xuất phát từ tục thờ mặt trời phổ biến ở bất cứ nền văn minh nào trên quả đất. Do đó dẫn tới các qui chế đế vương như vua phải ngồi nhìn về phía nam, mộ hoàng đế cửa mở phía nam .v.v..

Quan sát qui luật chuyển động hằng ngày của mặt trời từ Đông sang Tây, cho ra khái niệm Cửu Châu (九州).

Quan sát qui luật chuyển động hằng năm của mặt trời từ Nam lên Bắc và ngược lại cho ra khái niệm Cửu Nghi (九嶷), Cửu Chân (九真).

Người Nhật cũng như người Việt đã giải thích chữ Cửu là (số) Chín. Các cách giải thích cũ có vẻ không còn thuyết phục bằng một số lập luận của tôi khi đi theo Thuyết văn định nghĩa Cửu là Mặt trời.

Thật vậy ta thấy đảo Cửu Châu gần Hoa lục nhất. Có lẽ đó là nơi những nhà thám hiểm cổ đại TQ đã đặt chân đến đầu tiên. Họ đã gọi vùng đất ấy theo khái niệm Cửu Châu tức vùng đất mặt trời (mọc), có thể trước khi họ đặt chân tới. Nghĩa của từ Cửu Châu vẫn tiếp tục được dùng cho đến ngày nay, bằng các từ tương đương khác là Nhật Bản (gốc của mặt trời) hay Phù Tang (Theo truyền thuyết cổ phương Đông có cây dâu rỗng lòng gọi là Phù Tang hay Khổng Tang, là nơi thần Mặt Trời nghỉ ngơi trước khi cưỡi xe lửa du hành ngang qua bầu trời từ Đông sang Tây, do đó Phù Tang hàm nghĩa văn chương chỉ nơi Mặt Trời mọc).

Khi văn minh Hoa Hạ còn đứng từ xa nhìn xuống phương nam, nhìn xuống Lĩnh Nam, họ thấy một rặng núi lớn thường chặn ánh mặt trời. Chắc chắn họ đã nghĩ gốc trời (Xích đạo) ở đâu đó sau ngọn núi ấy và đặt tên nó là Cửu Nghi (Núi chứa mặt trời). Từ Cửu Chân chỉ xuất hiện sau khi Hán Vũ Đế bình định xong nước Nam Việt, khi những đoàn quân đế quốc đã vượt Cửu Nghi đi đến Phiên Ngung (bắc chí tuyến).

Không nghi ngờ gì nữa, Cửu Chân chính là khái niệm Xích Đạo của các sử gia kiêm thiên văn gia như Tư Mã Thiên. Tất nhiên độ sai lạc của kiến thức từ hơn 2000 năm trước là rõ ràng, nhưng tính chất Xích Đạo trong khái niệm Cửu Chân là bất biến. Nó còn được bổ xung và hoàn thiện thành một hệ thống với khái niệm Nhật Nam (bán cầu nam).