Minh họa: Hình trên mô tả chuyển động tương đối hằng năm giữa mặt trời và trái đất. Đường Hoàng đạo (ecliptic) là tập hợp vị trí mặt trời mọc thay đổi hằng ngày trong chu kỳ một năm. Mặt phẳng chứa đường Hoàng đạo tạo thành một góc 23 độ rưỡi với mặt phẳng xích đạo (Celestial equator). Hai mặt phẳng này giao nhau tại đường thẳng nối điểm Xuân phân (vernal equinox) và Thu phân (autumnal equinox). Khi mặt trời đi đến điểm Hạ chí, ở bắc bán cầu mặt trời giữa trưa nằm trên đỉnh đầu người quan sát tại vĩ độ 23 độ rưỡi (vĩ tuyến 23 độ rưỡi gọi là Bắc chí tuyến, nó đi qua thành phố Quảng Châu tức Phiên Ngung trong Sử Ký). Mặt phẳng xích đạo (celestial equator) chia trái đất làm hai nửa là Bán cầu bắc và Bán cầu nam.

Phần này tôi ghi chú ở đây để người đọc có sự chuẩn bị một số khái niệm thiên văn khi đọc bài báo “Cửu Chân” sắp tới.

——–

GS Xiaorong Han vừa gửi một nghiên cứu mới nhất của ông với lời cảm ơn: “I would like to thank the Institute for Research & Scholarship and Center for Global Education at Butler University for funding trips to China and Vietnam in 2007 and 2008. I am grateful for help generously provided by the following teachers and friends in China and Vietnam: Profs. Fan Honggui and Huang Xingqiu of Guangxi; Mr. Liu Zhiqiang of Beijing; Profs. Châu Thi Hải, Nguyễn Văn Hảo and Nguyễn Văn Huy of Hanoi; Mr. Truong Thai Du of Ho Chi-minh city; and Prof. Fan Ruiping of Hong Kong. The author alone bears responsibility for the views as well as any errors in this article”. Rất tiếc ông gửi email trễ quá, nếu trước 17.2 thì tài liệu này có thể được dịch và giới thiệu trên diễn đàn BBC ba mươi năm cuộc chiến 1979.