Sáng ngày 11/1 Âm lịch, hàng vạn người con họ Hồ ở mọi miền đất nước đã quy tụ về lại quê cha đất tổ tại huyện Quỳnh Lưu (Nghệ An) thắp hương tại lăng mộ Tổ. Đây là một trong số những họ lớn đã đặt nền móng lâu đời và có truyền thống văn hoá rực rỡ ở Nghệ An.
Theo gia phả họ Hồ, ông tổ đầu tiên là Hồ Hưng Dật vốn người Triết Giang, đậu trạng nguyên, sau đó sang làm thái thú Châu Diễn vào thế kỷ 10. Làm quan được một thời gian, ông lui về làm trại chủ ở hương Bào Đột (nay là 2 xã Quỳnh Lâm và Ngọc Sơn) ở huyện Quỳnh Lưu ngày nay.
Đông đảo con cháu họ Hồ  trên cả nước về bái Tổ.

Ngoài công khai phá đất đai ở Bào Đột, ông còn có công giúp Đinh Bộ Lĩnh về mưu lược để thống nhất các sứ quân. Nghĩ rằng mình là người phương Bắc, để cho Đinh Bộ Lĩnh được yên lòng, trước mặt Đinh Bộ Lĩnh, ông đã giơ kiếm lên trời thề: “Vạn đại vi dân” có nghĩa là muôn đời làm dân và cũng muôn đời vì dân.

Cũng theo gia phả họ Hồ, sau Hồ Hưng Dật có đến 10 đời bị gián đoạn. Mãi đến đời thứ 12, khoảng đầu thế kỷ 13 vào đời Trần, gia phả mới ghi là có Hồ Liềm từ Bào Đột ra hương Đại Lại, nay là xã Hà Đông, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hoá. Làm con nuôi cho Tuyên phủ sứ Lê Huấn, đổi thành họ Lê. Cháu 4 đời của Lê Liêm là Lê Quý Ly (1336 – 1407). Vì có tài năng và người thân tín trong cung, Quý Ly được vua Trần Nghệ Tông gả con gái là công chúa Huy Ninh và cử làm quan. Sau đó, khi lên làm vua, Lê Quý Ly lại đổi từ họ Lê sang họ chính gốc của mình là họ Hồ.

Nam thanh, nữ tú trong lễ rước tại mộ tổ dòng họ Hồ.

Đến nay, họ Hồ lập nghiệp ở nhiều nơi tại Nghệ An và Hà Tĩnh. Họ Hồ là một vọng tộc không chỉ ở Quỳnh Lưu, xứ Nghệ mà cả ở Việt Nam. Trong hơn 1.000 năm, tuy có thăng trầm nhưng có nhiều lúc đột khởi.

Họ Hồ đã đóng góp cho đất nước 5 vị Hoàng đế là Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Quang Toản, trong đó có 2 vị lỗi lạc về chính trị và quân sự là Hồ Quý Ly và Hồ Thơm (tức vua Quang Trung)…cùng nhiều nhà cách mạng, yêu nước sau này như Hồ Sĩ Tuấn, Hồ Tùng Mậu, Hồ Tông Đốc…

Hiện tại, có không ít người họ Hồ với chức vụ, học hàm, học vị cao cấp khác nhau đang công tác từ trung ương đến địa phương, đóng góp nhiều công sức và tài năng cho đất nước.

Ngọc Minh