DSC01228

Xin chân thành cảm ơn tác giả Trịnh Y Thư đã gửi tặng sách. Hôm nay sách đã về đến Việt Nam. Tôi tin rằng đây sẽ là một quyển sách thú vị và có những điều nên được viết ra, do đó mới xuất hiện entry “đặt gạch” này.

…………………………………

Tôi đọc tạp bút “Chỉ là đồ chơi” khá nhanh, hai ba đêm, một đêm 1-2 tiếng trước khi đi ngủ. Không phải 1-2 tuần như ước lượng lúc đầu. Có lẽ một phần vì các luận điểm tác giả đề cặp có sự lập lại trong các hình thức khác nhau như viết ngắn, phỏng vấn hoặc mạn đàm.

Thực ra tôi biết đến Trịnh Y Thư thông qua bản dịch rất thành công trước đây của ông là “Đời nhẹ khôn kham”. Người Việt nói chung, có sự đồng cảm địa-chính trị nhất định với Kundera, do đó suy tư trong các tác phẩm của Kudera hay được họ nâng niu. Đến với “The Unbearable Lightness of Being” bằng tâm thế đó, Trịnh Y Thư lập tức ghi dấu ấn của riêng mình trong lòng độc giả.

Qua tạp bút “Chỉ là đồ chơi”, người đọc phần nào hiểu thêm tác giả – dịch giả một chút xíu nữa, nhưng với riêng tôi, tôi nghĩ rằng mình đã đoán ra động cơ viết của Trịnh Y Thư.

Bảo văn chương “Chỉ là đồ chơi” ở đầu sách và tựa sách, nhưng rồi lại vật vã thế này trong một bài phỏng vấn:

“Chúng ta ai cũng có quá khứ. Đối với những kẻ lìa bỏ quê hương ra đi khi đã có chút ý thức về đời sống, cái quá khứ ấy trở nên nhọc nhằn, nặng nề gấp bội. Một quá khứ nặng khôn kham. Chúng ta khổ sở suốt đời vác nó trên lưng như con ốc sên vác cái vỏ cứng của nó. Tuy vậy sau một thời gian dài sinh sống nơi nước ngoài, cái đau hoài hương trong lòng chúng ta dần dà phai nhạt để nhường chỗ cho cái đau của sự lạ hoá. Sự việc biến thiên theo chiều nghịch đảo: cái thân quen biến thành cái xa lạ và ngược lại. Trở về thăm viếng nơi mình sinh trưởng sau một thời gian dài xa cách, gần như ai cũng cảm thấy nỗi đau này. Nó lạ lùng một cách tàn bạo. Dù cố gắng cách mấy người ta vẫn không thể tự đánh lừa được cảm giác xa lạ, lạc lõng, tách rời. Mảnh đất nơi mình sinh ra biến thành nơi chốn khác, không còn là của mình nữa. Lịch sử của mảnh đất đó không có chỗ đứng cho mình, nó tàn nhẫn gạt mình ra ngoài lề. Lằn ranh biên giới giữa nhớ và quên như bị xoá sạch, không còn cái gì đáng nhớ, sự lãng quên như bị sai khiến bởi vô thức. Kí ức vẫn còn đấy trong bộ nhớ nhưng nó như bị ảo hoá, trở nên không thực. Sự lạ hoá này cũng thật là tàn bạo bởi cùng lúc nó để hiển lộ khía cạnh hiện sinh của thế giới con người: con người là sinh vật không có bản nguyên, căn tính của hắn không là cái gì bất di dịch. Hắn bị ném ra ngoài thế gian này mà không hề biết tại sao. Hắn như nhà phi hành đi bộ ngoài không gian bị đứt dây buộc với phi thuyền mẹ và cứ thế dật dờ trôi giạt mãi về khoảng không gian huyền tẫn mịt mù”.

Từ khóa là Nostalgia của Kundera. Và tôi đặt các đoạn văn của TYT lại gần nhau (http://damau.org/archives/14093):

Hoài Hương. Bất Tri. Tại sao ông chọn nhan đề quyển tiểu thuyết là Bất Tri khi viết về đề tài Hoài Hương? (Kundera là người cầu toàn, ông rất cẩn trọng trong việc chọn nhan đề sách.) Hoá ra chúng nằm cùng phạm trù. Nó là nỗi đau của kẻ không biết chuyện gì xảy ra bên kia quả địa cầu, không biết cái miền đất cũ kĩ, rách rưới đó bây giờ ra sao và sự trở về luôn luôn là niềm khát vọng ám ảnh khôn nguôi. Với tôi, nó còn là nỗi đau của kẻ muốn quên đi, không muốn nhìn nhận, không muốn biết những gì đang xảy ra nơi đó. Một tâm thức vong thân, hay vong bản, nếu bạn muốn gọi như vậy. Với Kundera, Bất Tri chỉ là không hay biết. Nhưng với tôi, bên cạnh cái không hay biết đó còn là cái Bất Tri của cô gái nước Thương trong “Thương nữ bất tri vong quốc hận, Cách giang do xướng Hậu Đình Hoa.”

Thật là cảm động, và cũng hết sức cảm thông.

………………………………………

Cuối cùng xin được đặt ba câu hỏi gửi đến tác giả TYT:

1. “Quan quan thư cưu

Tại hà chi châu

Yểu điệu thục nữ

Quân tử hảo cầu”.

Thật ra không phải nói về một người con gái giặt lụa, mà đang hái rau hạnh? “Hạnh thái -荇菜” là rau hạnh ở nghĩa đen, nhưng chính là “đức hạnh” trong nghĩa bóng?

2. Theo Trịnh Y Thư, J.K. Rowling có lẽ là nhà văn tỉ phú duy nhất trong lịch sử. Tác giả có lẽ quên mất một người sống rất gần ông, còn giàu hơn Rowling và giàu trước Rowling là Sidney Sheldon?

2. “Chỉ là đồ chơi” nhiều lần nhắc đến “Bất khả tư nghị – 不可思議” nhưng không hiểu sao lại viết thành “Bất khả tư nghì”, có thể là lỗi in ấn, hoặc lỗ hổng kiển thức của chính tôi chăng?