NGƯỜI TRUNG QUỐC ĐÃ BIẾT TRÁI ĐẤT HÌNH CẦU TỪ THỜI TÂY HÁN

CHINESE ALREADY KNEW THE EARTH IS IN SPHERE SHAPE FROM WESTERN HAN DYNASTY

周髀算經

卷下:

春分、秋分,日在中衡。春分以往日益北,五萬九千五百里而夏至。秋分以往日益南,五萬九千五百里而冬至。中衡去周七萬五千五百里。中衡左右冬有不死之草,夏長之類。

(http://ctext.org/zhou-bi-suan-jing/juan-xia)

English translation:

Zhou Bi Suan Jing (周髀算經) Book 2 (卷下) (50BC-100AD)

In Chunfen (春分 – Vernal equinox) and Qiufen (秋分 – Autumnal equinox) the Sun is at equator (中衡 middle road). After Chunfen the Sun reaches to the north (to Tropic of Cancer), Tropic of Cancer is about 59500 Chinese miles (long). After Qiufen the Sun backs to the south (to Tropic of Capricorn), Tropic of Capricorn is about 59500 Chinese miles (long). A round of the equator is 75,500 Chinese miles. In the right side and left side of equatorial area (中衡 middle road) there are grass for elixir of immortality, growth in summer.

Note: One mile in the context is about 415.8 m. It means the lengths stated in the book are really good (24,740 km and 31,332 km), in comparison with current features: Tropic of Cancer ~ Tropic of Capricorn ~ 36,787.5 km. Equator ~ 40,075 km.

***

Âm Hán Việt: Chu bễ toán kinh, quyển hạ:

Xuân phân thu phân nhật tại trung hành. Xuân phân dĩ vãng nhật ích bắc, ngũ vạn cửu thiên ngũ bách (59500) lí nhi hạ chí. Thu phân dĩ vãng nhật ích nam, ngũ vạn cửu thiên ngũ bách (59500) lí nhi đông chí. Trung hành khứ chu thất vạn ngũ thiên ngũ bách (75500) lí. Trung hành tả hữu đông hữu bất tử chi thảo, hạ trưởng chi loại.

Dịch nghĩa:

Tại ngày xuân phân và ngày thu phân mặt trời nằm trên đường Trung Hành (tức Xích đạo). Sau xuân phân mặt trời dịch chuyển về phía bắc (đến vòng tròn hạ chí), vòng tròn hạ chí dài 24.740km. Sau ngày thu phân mặt trời dịch chuyển về phương nam (đến vòng đông chí), vòng tròn đông chí dài 24.740km. Một vòng xích đạo dài 31.332 km. Hai bên xích đạo có mọc cỏ bất tử, sinh trưởng vào mùa hạ.

Ghi chú: Vòng tròn bắc và nam chí tuyến (hạ chí và đông chí) ngày nay gần bằng nhau, dài 36.787 km. Vòng xích đạo dài 40.075 km. Cách đây hơn 2000 năm người TQ đã tính được chiều dài xích đạo là 31.332 km thì không thể hiểu nổi họ tính bằng cách nào.

3.7.2017

泰游 – Trương Thái Du