NAM MAN TÂY NAM DI LIỆT TRUYỆN (Phần 1)

Người dịch: Trương Thái Du

南蠻西南夷列傳

Ngày xưa nước Cao Tân gặp nạn Khuyển Nhung, nhà vua lo lắng vì bị giặc tàn bạo xâm lấn, không chống đỡ nổi. Vua bèn hỏi khắp thiên hạ ai có thể làm tướng đánh Khuyển Nhung, lấy được đầu Ngô tướng quân của địch, sẽ thưởng vàng ngàn lạng, phong ấp vạn nhà, lại gả thêm công chúa làm vợ. Khi ấy vua đang nuôi một con chó lông năm màu, tên gọi là Bàn Hồ. Sau khi vương lệnh ban ra, Bàn Hồ liền ngoạm đầu tướng địch đặt trước cửa cung điện. Quần thần kinh ngạc xem xét, quả đúng là thủ cấp Ngô tướng quân. Vua rất vui mừng nhưng thấy không thể để Bàn Hồ làm phò mã, cũng như không thể phong tước hàm, muốn cân nhắc thông báo cho Bàn Hồ điều này là không thích hợp với đạo lý. Công chúa nghe tin, cho rằng một khi hoàng thượng đã ban lệnh ước, không thể không giữ chữ tín, bèn yêu cầu vua cha thực hiện lời hứa. Bất đắc dĩ, vua phải gả công chúa cho Bàn Hồ. Bàn Hồ cưới được vợ, bèn cõng công chúa đi về vùng núi phía nam, vào hang đá sinh sống. Xứ sở ấy thâm sâu hiểm trở, không có dấu vết con người. Do vậy công chúa bỏ hết quần áo, búi tóc kiểu nô bộc hèn hạ, mặc trang phục áo liền quần giản đơn. Vua buồn thương nghĩ ngợi, sai sứ giả đi tìm, lần nào cũng vậy, gặp mưa gió sấm chớp tăm tối, sứ giả không tiến vào được. Sau ba năm công chúa sinh được mười hai người con, sáu nam sáu nữ. Sau khi Bàn Hồ chết, những người con này lấy nhau. Họ tước vỏ cây, nhuộm màu bằng các loại quả và hạt, rồi kết thành quần áo ngũ sắc, khi cắt may lúc nào cũng đính hình dạng một cái đuôi đằng sau. Đến khi công chúa qua đời, những người con kia về báo tin cho vua, ngài sai người tiếp đón. Quần áo đám cháu ngoại vua sặc sỡ, ngôn ngữ liến thoắn rời rạc, họ thích sống ở hang hốc trong núi cao, không ưa chốn đất bằng rộng rãi. Vua chiều lòng họ, ban cho danh tính là Sơn, Quảng và Trạch. Sau này nhóm người ấy sinh sôi lan tỏa, xưng là Man Di. Người Man Di vẻ ngoài khờ khạo, bên trong thông tuệ, đã trở về sinh sống dưới mặt đất, nhưng trọng cựu khinh tân. Vì công tích của tổ tiên Bàn Hồ, và có dòng máu công chúa, người Man Di cày cấy buôn bán, không cần phù tín ra vào cửa quan ải, không phải nộp tô thuế cho nhà nước. Họ có làng xóm và quân trưởng, quân trưởng đều được phát ấn thụ (ấn buộc dây thao đeo cổ), đội mũ làm bằng da rái cá. Thủ lĩnh (cừ soái) Man Di xưng là Tinh Phu, gọi người dưới là Ương Đồ. Hai quận Trường Sa và Vũ Lăng hiện nay (Đông Hán) là đất Man Di vậy.

Thời Đường Ngu, vua Nghiêu vua Thuấn cùng người Man Di lập minh ước, (sách) xưa viết là yêu cầu phục tùng. Đến nhà Hạ, nhà Thương, họ dần dần trở thành tai họa nơi biên giới. Qua triều Chu, bọn ấy càng thêm cường thịnh. Lúc Tuyên vương trung hưng (827 BC – 782 BC), bèn ra lệnh Phương Thúc nam phạt Man Di, nên có thơ rằng “Uy quyền đến tận xứ Man Kinh”. Thơ còn viết “Bọn Man Kinh ngu ngốc ấy, là kẻ thù của nhà Chu”. Người ta cho rằng Man Di phồn thịnh, là nhờ dám chống lại người Hoa Hạ.

Đến khi Bình vương đời đô sang phía đông, lập triều Đông Chu (771 BC), người Man lại đánh phá ác liệt. Quan phụ chánh Tấn Văn Hầu bèn mang theo Thái Cộng Hầu triệt được giặc. Qua thời Sở Vũ vương (740 BC – 690 BC), người Man và người La Tử hợp sức đánh bại quân Sở, giết được tướng Khuất Hà. Lúc Trang vương (613BC – 591 BC) mới lên ngôi, dân đói quân yếu, lại bị người Man cướp phá. Sau khi quân Sở chấn chỉnh cường thịnh, người Man bèn thuận phục, tự giác xin nhập vào nước Sở. Trong trận Yên Lăng (575 BC), người Man cùng Sở Cung vương hợp binh đánh Tấn (tranh bá Trung Nguyên). Lúc Ngô Khởi (440 BC – 381 BC) làm tể tướng cho Sở Điệu vương, phía nam thâu tóm Man Việt, chiếm cứ Động Đình hồ và Thương Ngô. Tần Chiêu vương sai Bạch Khởi đánh Sở, chiếm lấy Man Di, đầu tiên đặt quận Kiềm Trung (276 BC). Nhà Hán lên, đổi Kiềm Trung thành Vũ Lăng. Hằng năm thu thuế người lớn bốn trượng, trẻ em hai trượng vải bố (vải gai), cho nên gọi người ở đấy là Tung Bố. Tuy thời ấy, người Man Di vẫn thường cướp bóc, nhưng không đủ mạnh để trở thành quận nạn hay quốc nạn.

—————————————————————

NHẬN XÉT:

Nội dung chuyện cổ tích Bàn Hồ có thể có rất ít sự thật, nhưng khá thú vị: Người Kinh Man, người Sở từng thờ totem chó?

59_big

Giữa lòng Hà Nội có đền Cẩu Nhi, di tích gắn liền với chuyện chó báo ứng Lý Công Uẩn sẽ làm vua và dời đô về Thăng Long. Nó có liên quan đến totem chó hay không?

Truyền thuyết Âu cơ và Lạc long quân có thể là cải biên từ truyền thuyết Bàn Hồ, cha chó mẹ công chúa được các sử gia đổi thành cha rồng mẹ tiên? Động Đình hồ bị Sở chiếm trước năm 381 BC.

Nhà Nguyễn đã từng lấy họ Sơn ép buộc một số nhóm Khmer sử dụng. Đây là ngầm ý khinh thị, coi người Khmer là Man Di?

Còn rất nhiều chi tiết phục vụ nghiên cứu lịch sử nữa, nhưng xin tạm dừng entry này ở đây. Xin đón đọc: “Khảo chứng tiền sử Việt Nam bằng thiên văn và cổ thư Trung Hoa”