Năm 214 BC Tần Thủy Hoàng xua 500 ngàn dân binh tràn xuống Bách Việt. Năm 211 BC Lâm Lộc đào Linh Cừ, thông nối thủy hệ Trường Giang và Tây Giang, giúp quân Tần chiếm Quế Lâm, Ngũ Lĩnh, Thương Ngô, Nam Hải. Cuối năm 208 BC đến đầu năm 207 BC Triệu Đà cát cứ một vùng đất rộng lớn phương nam rồi dần dần xưng Đế. Năm 196 BC Lưu Bang ép Triệu Đà hạ đế hiệu xuống vương tước, khuyên nhủ “Hòa tập Bách Việt”. Đây là thời điểm Pax Sinica cổ đại ra đời, đối xứng với Pax Romana phía tây bán cầu. Tần Thủy Hoàng là thiên tử Bắc triều đầu tiên tự xưng HOÀNG ĐẾ 皇帝 và dùng một câu Chu dịch của Nho thư làm slogan: “Nam diện hướng minh nhi trị”.

Trong suốt lịch sử của mình, vua chúa người Việt luôn mang nặng tâm tư của Triệu Đà và quyết phải dùng chữ Đế, dù đôi khi vẫn len lén áp dụng “trong đế ngoài vương” như họ Triệu xa xưa. Cho đến năm 1945, tuy nền phong kiến không còn, tư tưởng Nho giáo vẫn phảng phất trong tên hiệu của lãnh tụ Việt, dù chữ HƯỚNG đã bị ẩn sang chữ CHÍ. Pax Sinica cổ đại chính thức khai tử ở phía nam: “Nam diện CHÍ MINH nhi trị”

Ở phía đông, người Nhật thích dùng chữ Hoàng hơn chữ Đế. Họ phủ nhận Pax Sinica cổ đại từ năm 1868. Và lạ lùng thay, vua Nhật cũng dựa vào Chu dịch để mở ra thời đại “Minh Trị” và gọi tôn vị của mình là Thiên Hoàng: : “Nam diện hướng MINH nhi TRỊ

Hoàng và Đế hay Hoàng Đế, về bản chất là các thuật ngữ của học thuyết tín ngưỡng chính trị Nho giáo. Kể từ khi người Trung Quốc nửa muốn từ bỏ, nửa muốn làm mới nó ở đầu thế kỷ 20, Nho giáo đã tồn tại 2400 năm và đang ở hiện tình bất lực giữa thời cuộc. Chia đôi khoảng thời gian này ra, như mọi hình thức tôn giáo, chúng ta sẽ có nửa tích cực đi trước dài 1200 năm và nửa phản động đằng sau cũng khoảng 1200 năm. Điểm cực thịnh của Nho giáo rơi đúng vào triều ĐẠI ĐƯỜNG khi xã hội Trung Hoa đang lục tìm trong kinh Phật một ý nghĩa nội sinh nào đó.

Đầu thế kỷ 21, tư duy làm mới Nho giáo đang thắng thế ở Trung Quốc. Pax Sinica, như một số nhà nghiên cứu phương Tây đã chỉ ra, đang hồi sinh. 72 năm nay nước Nhật có ngủ ngon trong lòng Pax Americana? Còn các vị Việt đế đã tìm ra cho mình học thuyết chính trị hậu hiện đại nào chưa? Họ đã từng ướm thử Pax Russiana, nhưng rất tiếc nó không phù hợp.

1

Từ cuối thế kỷ 20 người Mỹ đã mường tượng ra Pax Universalis để thay thế Pax Americana đầy tai tiếng. Không rõ lý thuyết ấy phát triển đến đâu rồi.